Jayden de Roos, ‘Krammen’

Ons oordeel:
In het laatste jaar van zijn studie economie breekt Milan Tulp zijn beide benen. Een droomstage bij een multinational gaat niet door en hij gaat noodgedwongen revalideren bij zijn ouders in Oudesluis, een klein dorpje in de kop van Noord-Holland. Hij brengt uren door in het dorpscafé, waar de vaste gasten hem aan hun stamtafel uitnodigen.

Raamvertelling

Er volgen vijf op zichzelf leesbare vertellingen waarin achtereenvolgens een ijzerwarenwinkelier, een Ierse bouwvakker, een boer, een molenaar en de kroegbaas hun verhaal vertellen. De cafégasten komen niet zelf aan het woord; Milan vertelt de verhalen na en levert al doende het nodige commentaar vanuit de kennis uit zijn studie economie en de psychologie van de economie. Langzaam ontdekt hij dat zijn analyses uiteindelijk tekort schieten. Je kunt menselijk gedrag wel verklaren, maar authenticiteit blijft mogelijk, tenzij je jezelf mee laat slepen door de modes van de dag. Waarschuwing: De Roos schuwt niet om te moraliseren.

‘Wij zijn niet ons brein’

De roman is hooguit deels autobiografisch. Jayden de Roos heeft psychologie gestudeerd en werkt op een ministerie. De stijl van zijn debuutroman doet Amerikaans aan en past wat dat betreft bij de huidige trend. Maar hij heeft verschillende lagen in het boek verwerkt. De verwijzing naar Chaucer in ‘het verhaal van de molenaar’ is maar één van de vele toespelingen op boeken, films en muziek. Toch is de Roos meer dan een etaleur van kennis en weetjes. De allusies zijn extra bewijsmateriaal dat de mens waardigheid ontleent aan het geheel van de geschiedenis. Die waardigheid ontstijgt het individu. ‘Wij zijn niet ons brein, wij zijn de wereld’, zegt Milan in het laatste hoofdstuk.

Ons oordeel

Ik zie Krammen al voor me in een verfilming met Pierre Bokma als de molenaar en Johnny de Mol als de cryptische Ier. De Roos weet hoe hij een verhaal voor alle zintuigen kan opdienen. Het boek is ook een meesterlijk spel van contrasten: jong versus oud, stad versus dorp en de immobiele Milan versus de soms waanzinnige actie in de binnenvertellingen. Een minpunt is dat De Roos de moraal van het verhaal iets teveel uitlegt. Hij durft nog te weinig op de intelligentie van zijn lezerspubliek te vertrouwen. Maar dit boek zal ongetwijfeld wekenlang op de top-10-tafeltjes bij de boekhandels liggen. || Gegevens:Jayden De Roos, Krammen, Uitgeverij Luchter, Haarlem 2016 (NB Boek bestaat niet).

Dit vind je misschien ook leuk...