Oxymoron: iets verduidelijken met een tegenstrijdigheid

Een oxymoron is een stijlfiguur met een oude Griekse naam die zelf een oxymoron is: een (schijnbaar) tegenstrijdige koppeling van woorden. Voorbeelden zijn levend lijk, kneedbaar hout en global village. Hoe vind je een goede oxymoron wanneer je er eentje nodig hebt?

Hoe werkt een oxymoron?

Een koppeling van onverenigbare of tegenstrijdige begrippen zorgt voor een interpretatieprobleem: hoe maak je er chocola van? Als luisteraar wordt je aan het werk gezet. Wanneer de oplossing amusant of beeldend is, word je beloond voor je moeite.

Voorbeelden van oxymorons

Om het recept voor dit stijlmiddel te vinden, geven we eerst een aantal voorbeelden:

  • agree to disagree
  • alcoholvrij bier
  • An Emotional Fish (band)
  • bitterzoet
  • black light
  • ’t Blaffend Konijn (restaurant)
  • Blue Tomato (webwinkel)
  • brown is the new black
  • Burkini (portmanteauwoord + oxymoron: oxmanteau/portmoron)
  • Chanson sans paroles (lied)
  • Cool Peppers (restaurant)
  • Deense Edammer
  • derde been
  • derde wereld
  • dodelijke woorden
  • droge wijn
  • eenmansleger
  • Eenzaam maar niet alleen (boektitel)
  • emotionele intelligentie
  • festina lente (‘Haast je langzaam’, geliefde uitspraak van keizer Augustus)
  • Flying Fortress (vliegtuig)
  • global village
  • goedkoop is duurkoop
  • groene energie
  • hete winter
  • hoorbare stilte
  • jeugdige grijsaard
  • Kneedbaar hout
  • koperdief
  • koude soep
  • koudvuur
  • De Lage Berg (restaurant)
  • levend lijk (populair gemaakt door Erasmus)
  • levend steentje
  • liquid Ice
  • minirok van anderhalve meter (liedtekst, Tol Hansse)
  • oudere jongere (Van Kooten & De Bie)
  • oud nieuws
  • plastic glas
  • pubers van een jaar of dertig (liedtekst, Joop Visser)
  • Smart Fish (bedrijf)
  • The Sound of Silence (lied, Simon & Garfunkel)
  • La terre est bleue comme une orange (dichtregel, Paul Éluard)
  • De Vegetarische Slager (bedrijf, boektitel)
  • verandering is de enige constante
  • vers uit het vat
  • vierkante cirkel
  • vierkante wielen
  • de vijfde Beatle
  • vliegende hond
  • volwassen kind
  • vrijwilligerswerk
  • wandelende tak
  • weggeefwinkel
  • werkvakantie
  • Wilhelmina was de enige man in het kabinet (uitspraak over het oorlogskabinet in Londen)
  • ziende blind
  • Zwarte sneeuw (tv-serie)

Het recept

Hoe vind je een toepasselijke oxymoron. Een mogelijk vertrekpunt is een als-vergelijking: uit ‘de wereld is als een dorp’ kun je global village afleiden en uit ‘hij ziet eruit als een lijk’ volgt levend lijk. Een tweede mogelijkheid is kijken waar iets een alternatief voor is: de Vegetarische Slager is een alternatief voor de slager, maar dan vegetarisch; burkini is een alternatief voor een bikini. Ten derde kun je zoeken naar iets vergelijkbaars uit een gescheiden domein: een vliegende hond is als een hond uit het domein aarde in het domein lucht. Ten vierde kun je kijken naar sterke associaties bij relevante begrippen. Bij The Beatles is het getal vier een sterke associatie. Daardoor is vijfde Beatle een goed oxymoron.

Thema’s

Oxymorons kennen terugkerende thema’s:

  • betaald-onbetaald (weggeefwinkel, werkvakantie)
  • dood-levend (Levend lijk, levend steentje wandelende tak)
  • gekleurd-ongekleurd (groen energie)
  • getal (derde wereld)
  • gevoel-verstand (emotionele intelligentie)
  • groot-klein (global village)
  • hard-zacht (kneedbaar hout, liquid ice))
  • hoog-laag (Lage Berg)
  • jong-oud (volwassen baby)
  • kleuren (bleue comme une orange, brown is the new black)
  • licht-donker (black light)
  • man-vrouw (Wilhelmina als enige man)
  • nat-droog (droge wijn)
  • slim-dom (Smart fish)
  • snel-langzaam (festina lente)
  • vormen (vierkante cirkel)
  • warm-koud (hot ice, cool peppers)

You may also like...